Kluczowe ustalenia

  • 1 maja 2026 prezydent Donald Trump ogłosił podniesienie ceł na samochody i ciężarówki importowane z Unii Europejskiej z 15% do 25% (Reuters, The Guardian).
  • Trump napisał o decyzji w piątek wieczorem w poście na Truth Social, w dniu wolnym od pracy w większości państw UE; nowe stawki mają obowiązywać „od następnego tygodnia" — czyli od pierwszych dni maja 2026, a nie „od czerwca", jak wskazuje obiegowa data.
  • Stawka 25% nie jest nowością — została wprowadzona już 3 kwietnia 2025 roku na podstawie Section 232 (bezpieczeństwo narodowe) i obowiązywała do końca lipca 2025, kiedy zastąpiło ją porozumienie z Turnberry z pułapem 15%.
  • Trump uzasadnia powrót do 25% twierdzeniem, że Unia Europejska nie wywiązuje się z części umowy handlowej z lipca 2025 r. — konkretnie chodzi o redukcję ceł UE na amerykańskie towary przemysłowe, uzgodnioną we wrześniu 2025, której proces legislacyjny w UE jeszcze się nie zakończył.
  • Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen odpowiedziała 5 maja 2026 publicznie: „A deal is a deal" („umowa to umowa") — domagając się przestrzegania porozumienia (Politico EU).

Kontekst i tło

Spór celny Stanów Zjednoczonych z Unią Europejską na rynku motoryzacyjnym ciągnie się od pierwszych miesięcy drugiej kadencji Donalda Trumpa, który zaprzysiężony 20 stycznia 2025 r. natychmiast rozpoczął rewizję polityki handlowej.

26 marca 2025 r. prezydent podpisał proklamację „Adjusting Imports of Automobiles and Automobile Parts Into the United States" („Dostosowanie importu samochodów i części samochodowych"), nakładającą 25-procentowe cła na importowane samochody i wybrane części samochodowe. Podstawą prawną była Section 232 Trade Expansion Act of 1962 — ustawa pozwalająca prezydentowi nakładać cła ze względów bezpieczeństwa narodowego, którą Trump wykorzystał już w pierwszej kadencji wobec stali i aluminium.

Cła weszły w życie etapowo: gotowe pojazdy (sedany, SUV-y, crossovery, minivany, dostawcze, lekkie ciężarowe) — 3 kwietnia 2025 o 00:01 czasu wschodniego; części samochodowe (silniki, skrzynie biegów, układy napędowe, komponenty elektryczne) — 3 maja 2025. Państwa członkowskie UE 24 lipca 2025 r. zatwierdziły listę odwetowych ceł na towary z USA, przy sprzeciwie tylko Węgier.

Eskalacja zatrzymała się 27 lipca 2025 r. na polu golfowym Trumpa w Turnberry (Szkocja), gdzie Trump i Ursula von der Leyen wypracowali ramowe porozumienie — tzw. porozumienie z Turnberry. Na jego mocy Stany Zjednoczone obniżyły cło sektorowe na auta i części z UE do 15%, w zamian za zobowiązanie UE do zniesienia własnych ceł na amerykańskie towary przemysłowe oraz zakupu energii i sprzętu wojskowego. Stawka 15% weszła w życie 1 sierpnia 2025 z mocą wsteczną, a formalna implementacja administracyjna nastąpiła 24 września 2025. Porozumienie obejmowało też cła sektorowe na półprzewodniki, leki i drewno z UE, gdzie również wprowadzono pułap 15%.

Szczegółowa analiza

Co dokładnie ogłoszono 1 maja 2026? W piątkowy wieczór, w dniu wolnym od pracy w większości państw UE, Trump opublikował na Truth Social post zapowiadający podniesienie cła na samochody i ciężarówki importowane z UE z 15% do 25% „od następnego tygodnia". Reuters cytuje słowa prezydenta z konferencji w Białym Domu: „I raised the tariffs on cars and trucks to 25%, that's billions of dollars coming into the United States, and it forces them to move their factory production much faster" („podniosłem cła na samochody i ciężarówki do 25%, to miliardy dolarów płyną do USA i zmusza ich do szybszego przeniesienia produkcji do fabryk"). Trump dodał, że nowe stawki nie obejmą pojazdów produkowanych w amerykańskich zakładach.

Dlaczego „od czerwca" jest nieścisłe? Żadne z dostępnych źródeł — ani oficjalne komunikaty Białego Domu, ani Federal Register, ani relacje Reutersa, BBC, CNBC, Politico czy Euronews — nie wskazują na czerwiec 2026 jako datę wejścia w życie. Wszystkie konsekwentnie podają, że stawka 25% miała obowiązywać „od następnego tygodnia" po ogłoszeniu (czyli od pierwszej połowy maja 2026). 4 maja 2026 r. amerykański Przedstawiciel Handlowy Jamieson Greer poinformował unijnych i niemieckich urzędników, że administracja Trumpa zamierza wdrożyć podwyżkę. Możliwe, że obiegowa data „od czerwca" wynika z pomyłki z innymi cłami sektorowymi — np. z 50-procentową stawką na stal i aluminium z UE wprowadzoną w czerwcu 2025 — ale w przypadku samochodów nie znajduje potwierdzenia.

Powód podwyżki — spór o asymetrię porozumienia z Turnberry. Forbes cytuje analizę Bernsteina: „It appears that President Trump is angry that the removal of tariffs on U.S. industrial goods that was agreed last September after being proposed in July 2025 has yet to pass through the EU's lengthy legislative process" („wydaje się, że prezydent Trump jest zły, że usunięcie ceł na amerykańskie towary przemysłowe, uzgodnione w zeszłym wrześniu po zaproponowaniu w lipcu 2025, nie przeszło jeszcze przez długotrwały proces legislacyjny UE"). Zgodnie z oświadczeniem Komisji Europejskiej z 21 sierpnia 2025, porozumienie z Turnberry zakładało wzajemne ustępstwa: USA obniżały sektorowe cła Section 232 do 15%, ale tylko wtedy, gdy UE wprowadzi własną legislację redukującą cła na amerykańskie towary. Brak tego ruchu po stronie europejskiej Trump traktuje jako naruszenie umowy.

Reakcja UE — podział wewnętrzny i powściągliwa Komisja. Ursula von der Leyen 5 maja 2026 publicznie odrzuciła decyzję Trumpa: „a deal is a deal" — to było jej pierwsze publiczne wystąpienie po ogłoszeniu podwyżki. Państwa członkowskie są jednak podzielone w sprawie odpowiedzi: Francja i Hiszpania popierają twardszą linię negocjacyjną Parlamentu Europejskiego, zaś Niemcy i Włochy — których przemysł motoryzacyjny jest najmocniej narażony — preferują utrzymanie ram Turnberry i unikanie otwartej wojny celnej. Komisja Europejska (DG TRADE) na 6 maja 2026 nie ogłosiła jeszcze pakietu kontrretaliacji.

Skutki gospodarcze. Według raportu European Automobile Manufacturers' Association (ACEA, Europejskiego Stowarzyszenia Producentów Samochodów), eksport samochodów z Unii Europejskiej do Stanów Zjednoczonych spadł w 2025 r. o 21,4% — bezpośrednio w wyniku wprowadzonych ceł. Dla porównania, eksport z Turcji do USA w tym samym okresie wzrósł o 27,9%, co pokazuje, że producenci globalni przesuwają łańcuchy dostaw, by ominąć barierę. Niemiecka VDA i ACEA ostrzegają, że powrót do stawek na poziomie 25% (lub jeszcze wyższych — ACEA mówiła publicznie o ryzyku 27,5%) byłby „głęboko szkodliwy dla europejskich producentów, pracowników sektora i całej gospodarki UE".

Mechanizm offsetu dla producentów krajowych. Druga proklamacja Trumpa z 29 kwietnia 2025 wprowadziła zachętę dla producentów montujących pojazdy w USA: tzw. import adjustment offset równy 3,75% sumarycznej wartości MSRP (Manufacturer's Suggested Retail Price, sugerowanej ceny detalicznej) pojazdów wyprodukowanych w USA w okresie od 3 kwietnia 2025 do 30 kwietnia 2026 oraz 2,5% w drugim roku. Mechanizm działa jako swoiste „kredytowanie" cła — producent z lokalną produkcją odlicza część zapłaconego cła importowego od ceł na importowane części. Według Departamentu Handlu USA, proces aplikacji o offset wymaga m.in. dokumentacji końcowej prognozy produkcji per model i lokalizacja zakładu, sumarycznej wartości MSRP oraz informacji o importerach.

Co pozostaje otwarte

  • Dokładna data wejścia w życie podwyżki z 25% — proklamacja prezydencka po 1 maja 2026 jeszcze nie została opublikowana w Federal Register w naszym przeglądzie z 6 maja 2026.
  • Zakres podwyżki — czy 25% obejmie również części samochodowe, czy tylko gotowe pojazdy. Trump w poście na Truth Social mówił o „cars and trucks" („samochodach i ciężarówkach"), bez precyzowania części.
  • Reakcja UE — czy państwa członkowskie zatwierdzą nową listę kontrceł, czy wybiorą deeskalację. Na 6 maja 2026 brak konsensusu.
  • Stanowisko sądów USA — Section 232 może być (i bywa) kontestowana w sądach federalnych; źródła wzmiankują wcześniejszy wyrok Sądu Najwyższego ograniczający uprawnienia prezydenta, którego wpływ na bieżący reżim ceł nie jest jeszcze jednoznaczny.

Podsumowanie

Cła 25% na auta z UE to nie nowa decyzja — w tej stawce obowiązywały już od kwietnia do końca lipca 2025 r. Później porozumienie z Turnberry obniżyło je do 15%. 1 maja 2026 Trump ogłosił powrót do 25%, a podwyżka ma obowiązywać „od następnego tygodnia", czyli od pierwszej połowy maja 2026 — nie od czerwca, jak głosi obiegowa data. Powodem jest spór o tempo wycofywania przez UE własnych ceł na amerykańskie towary przemysłowe, uzgodnione we wrześniu 2025. Komisja Europejska protestuje („a deal is a deal"), państwa członkowskie są podzielone, a europejski przemysł motoryzacyjny — który już w 2025 r. odnotował 21-procentowy spadek eksportu do USA — szykuje się na kolejny cios.