Kluczowe ustalenia

  • Konstytucja RP nie reguluje wprost procedury ślubowania sędziów TK. Jak wskazuje Rzecznik Praw Obywatelskich: „Konstytucja nie wymaga, aby sędzia TK wybrany przez Sejm składał ślubowanie przed jakimkolwiek organem. Etap ten jest przewidziany wyłącznie przez ustawę."
  • Zdecydowana większość doktryny prawniczej uznaje, że prezydent ma prawny obowiązek niezwłocznego odebrania ślubowania od prawidłowo wybranych sędziów TK. Komisja senacka odnotowała, że ustawa „formułuje normę kompetencyjną po stronie prezydenta, która w istocie nakłada na prezydenta obowiązek niezwłocznego odebrania ślubowania od sędziego Trybunału Konstytucyjnego." Sam Trybunał stwierdził, że „Konstytucja nie przewiduje możliwości odmowy przyjęcia ślubowania od nowo wybranego sędziego TK."
  • Sejm wybrał sześcioro nowych sędziów TK 13 marca 2026 r., co potwierdza RPO w swoich komunikatach.
  • Prezydent Nawrocki odebrał 1 kwietnia 2026 r. ślubowanie od dwojga sędziów — Magdaleny Bentkowskiej i Dariusza Szostka — w Pałacu Prezydenckim. Pozostali sędziowie nie zostali zaproszeni na ślubowanie.
  • Bogdan Święczkowski pełni funkcję Prezesa Trybunału Konstytucyjnego.

Kontekst i tło

Spór o procedurę ślubowania sędziów TK nie jest nowy. Ma swoje korzenie w kryzysie konstytucyjnym z 2015 roku, kiedy to Sejm VII kadencji wybrał pięciu sędziów TK, a następnie Sejm VIII kadencji uchwalił brak mocy prawnej tamtego wyboru i dokonał własnego wyboru na te same miejsca.

Prezydent Andrzej Duda odmówił wówczas przyjęcia ślubowania od sędziów wybranych przez Sejm VII kadencji. Fakt ten potwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka, stwierdzając w orzeczeniu dotyczącym sprawy Xero Flor: „Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, wybrany w dniu 24 maja 2015 r., nie odebrał ślubowania od żadnego z sędziów wybranych przez Sejm VII kadencji w dniu 8 października 2015 r."

ETPCz orzekł w sprawie Xero Flor przeciwko Polsce, że „rozstrzygnięcie sprawy przez skład orzekający Trybunału Konstytucyjnego z udziałem osoby wybranej na miejsce już zajęte narusza art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, ponieważ taki organ nie spełnia wymogu «sądu ustanowionego ustawą»." Ten wyrok ma bezpośrednie znaczenie dla obecnej sytuacji, ponieważ ustanawia standard, według którego wadliwe obsadzenie miejsc w trybunale konstytucyjnym stanowi naruszenie prawa do rzetelnego procesu.

Szczegółowa analiza

Czego wymaga prawo?

Procedura powoływania sędziów TK opiera się na dwóch filarach. Pierwszy to Konstytucja RP, która przyznaje Sejmowi wyłączną kompetencję do wyboru sędziów TK. Drugi to ustawa o statusie sędziów TK, która wprowadza wymóg złożenia ślubowania „wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej."

Zasadnicze pytanie brzmi: czy rola prezydenta w tej procedurze jest czysto ceremonialna i obligatoryjna, czy też daje mu swobodę uznaniową?

RPO w piśmie procesowym odnotowuje: „Prezydent RP ma obowiązek niezwłocznego odebrania ślubowania (wyrok TK z 3 grudnia 2015 r., sygn. akt K 34/15). Oznacza to, że wybrany przez Sejm sędzia TK ma prawo oczekiwać, iż zostaną mu stworzone warunki umożliwiające złożenie ślubowania."

Z kolei sam Trybunał Konstytucyjny (w komunikacie sprzed obecnego kryzysu) stwierdził: „Konstytucja nie przewiduje możliwości odmowy przyjęcia ślubowania od nowo wybranego sędziego TK, a ewentualne wątpliwości głowy państwa co do konstytucyjności przepisów prawa, na podstawie których doszło do wyboru sędziów TK, mogą być oceniane wyłącznie przez Trybunał Konstytucyjny."

Stanowisko mniejszościowe

Część komentatorów prawnych stoi na stanowisku, że prezydent posiada pewien margines dyskrecjonalny, a ślubowanie bez fizycznej obecności głowy państwa nie może wywołać skutku prawnego. To stanowisko nie uzyskało jednak potwierdzenia w zweryfikowanych źródłach o statusie official lub authoritative wystarczającym do publikacji, dlatego nie możemy go szczegółowo przytoczyć.

Konsekwencje gospodarcze impasu

Ministerstwo Sprawiedliwości wskazuje, że „obecna wadliwa procedura powoływania sędziów generuje ogromne koszty finansowe, w tym ponad 550 mln euro kar nałożonych przez TSUE, które obciążają wszystkich polskich podatników." Choć komunikat ten dotyczy szerzej kryzysu praworządności (w tym KRS), nierozwiązany spór wokół TK jest jego integralną częścią.

Podsumowanie

13 marca 2026 r. Sejm wybrał sześcioro sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Prezydent Karol Nawrocki odebrał ślubowanie tylko od dwojga z nich. Zgodnie ze stanowiskiem RPO, orzecznictwem TK (wyrok K 34/15) oraz dominującą wykładnią doktryny prawniczej, prezydent ma obowiązek niezwłocznego odebrania ślubowania od wszystkich prawidłowo wybranych sędziów — Konstytucja nie przyznaje mu prawa do odmowy ani selekcji. Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie Xero Flor orzekł, że wadliwe obsadzenie składu TK narusza prawo do sądu ustanowionego ustawą. Impas wokół Trybunału pogłębia wieloletni kryzys praworządności, który — jak wskazuje Ministerstwo Sprawiedliwości — generuje realne koszty finansowe liczone w setkach milionów euro.