Kluczowe ustalenia

  • Obowiązek potwierdzenia tożsamości do 31 sierpnia 2026 r. dotyczy wyłącznie osób, którym numer PESEL ze statusem UKR nadano na podstawie oświadczenia — czyli tych, którzy przy rejestracji nie pokazali ważnego paszportu (dokumentu podróży). Urzędy mówią to wprost: „Obowiązek nie dotyczy wszystkich posiadaczy statusu UKR”.
  • Kto przy nadawaniu numeru PESEL okazał paszport, nie musi robić nic — jego status przedłuża się sam. To samo powtarzają urzędy wojewódzkie w Opolu, Rzeszowie i Lublinie.
  • Podstawą prawną jest art. 25 ust. 1 ustawy wygaszającej z 23 stycznia 2026 r. — to ustawa, która stopniowo kończy nadzwyczajne przepisy dla uchodźców z Ukrainy. Ogłoszono ją jako Dz.U. 2026 poz. 203 i obowiązuje od 5 marca 2026 r.
  • Kto nie dopełni obowiązku, ten z dniem 1 września 2026 r. dostanie automatyczną zmianę oznaczenia UKR na NUE — z mocy prawa, bez żadnej osobnej decyzji urzędu (nikt nie wydaje pisma, dzieje się to samo). W dostępnych komunikatach nie ma opisanej drogi odzyskania statusu po tej dacie.
  • Sam numer PESEL nie jest odbierany. Zmienia się tylko oznaczenie statusu cudzoziemca w rejestrze. Aktualizacja danych w gminie jest bezpłatna i numeru nie zmienia.
  • Ale dla osób objętych obowiązkiem skutki są realne. Znika ochrona czasowa (specjalne prawo pobytu dla uchodźców z Ukrainy) i wynikająca z niej podstawa legalnego pobytu, droga do karty pobytu CUKR oraz świadczenia zdrowotne finansowane z Funduszu Pomocy.
  • W rejestrze PESEL figuruje 950,9 tys. osób ze statusem UKR — wynika z danych resortu cyfryzacji przekazanych PAP w sierpniu 2026 r. Dla porównania: w samym 2026 r. status nadano 47 tys. osób, w tym dzieciom Ukraińców urodzonym w Polsce.
  • Obie krążące w sieci wersje są nieprawdziwe. Nie jest tak, że „wszyscy Ukraińcy stracą PESEL i 800 plus”, ani że „to czysta formalność, nikogo realnie nie dotyczy”.

Paszport obywatela Ukrainy i flaga — obowiązek potwierdzenia tożsamości przez posiadaczy statusu UKR

Źródło: zielonalinia.gov.pl

Kontekst i tło

Numer PESEL z oznaczeniem UKR to od 2022 r. podstawowy dokument, który porządkuje pobyt uchodźców z Ukrainy w Polsce. W pierwszych tygodniach po 24 lutego 2022 r. rejestracja musiała iść szybko, więc gminy nadawały numery także tym, którzy nie mieli przy sobie ważnego paszportu. Jak wynika z odpowiedzi MSWiA na wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich, podstawą rejestracji bywały wtedy oświadczenie, Karta Polaka, inny dokument ze zdjęciem albo dokument potwierdzający urodzenie. To właśnie ta grupa jest dziś adresatem sierpniowego terminu.

W tym roku przepisy napisano na nowo. Poprzednie przedłużenie ochrony czasowej obowiązywało do 4 marca 2026 r., a ustawa wygaszająca weszła w życie 5 marca 2026 r. — dokładnie dzień po jego wygaśnięciu. Nowe przepisy przesunęły granicę legalnego pobytu osób ze statusem UKR do 4 marca 2027 r. Tym samym aktem przedłużono do tej daty ważność wiz krajowych, zezwoleń na pobyt czasowy, kart pobytu, polskich dokumentów tożsamości cudzoziemca oraz zgód na pobyt tolerowany.

Skala jest duża i wciąż się zmienia. Poza wspomnianymi 950,9 tys. aktywnych statusów resort cyfryzacji zastrzegł w odpowiedzi dla PAP, że nie dysponuje danymi o odmowach nadania numeru PESEL UKR. Wyjaśnił, że informacje o odmowie i jej powodach nie są zapisywane w rejestrach, bo wnioski załatwiane są lokalnie w gminach.

Równolegle zmieniają się też przepisy unijne. Zgodnie z nową decyzją Rady UE tymczasową ochronę przyznaje się tylko osobom, które wypełniły obowiązki wojskowe w Ukrainie. Tego ograniczenia nie stosuje się jednak do osób, które korzystały z ochrony w państwie UE przed 30 lipca 2026 r. i bez przerwy ten status zachowują. Warto odnotować, że Rzecznik Praw Obywatelskich wcześniej zwracał uwagę, iż decyzja wykonawcza przedłużająca ochronę wysiedleńców z Ukrainy nie uzależniała korzystania z niej od dodatkowych warunków.

Szczegółowa analiza

Kto dokładnie musi się stawić. Komunikat Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 27 lipca 2026 r. opisuje tę grupę jednym zdaniem: „Cudzoziemcy, którzy otrzymali numer PESEL ze statusem UKR tylko na podstawie deklaracji (bez okazania ważnego dokumentu podróży), do 31 sierpnia 2026 r. muszą okazać w urzędzie gminy ważny dokument podróży (paszport)”. Powiatowy Urząd Pracy w Tarnowie dopowiada drugą stronę tej reguły: jeżeli status UKR nadano po okazaniu ważnego paszportu, ponowne potwierdzanie tożsamości nie jest konieczne. Ten sam podział powtarzają, słowo w słowo, urzędy wojewódzkie i kolejne urzędy pracy — komunikaty różnią się formą, nie zakresem.

Osobno wskazywana jest grupa, która najłatwiej może przeoczyć termin: dzieci. Urząd do Spraw Cudzoziemców zaznacza, że sprawa jest „szczególnie ważna dla dzieci poniżej 18 roku życia, których tożsamość wcześniej była potwierdzona na podstawie zdjęć dołączonych do paszportów rodziców lub opiekunów”. W praktyce znaczy to tyle: rodzic z własnym paszportem może być spokojny o siebie, a i tak mieć niedopełniony obowiązek wobec dziecka.

Co trzeba zrobić i ile to kosztuje. Procedura jest bardzo prosta. Trzeba przyjść z ważnym dokumentem podróży do dowolnego urzędu gminy w Polsce — nie tylko do tego, który nadał numer. Aktualizacja jest bezpłatna i nie zmienia numeru PESEL; jak precyzuje UdSC, „aktualizowane są tylko dane dokumentu”. To ważna różnica wobec drugiej drogi legalizacji pobytu: wniosek o kartę pobytu CUKR kosztuje łącznie 440 zł — 100 zł za wydanie karty i 340 zł opłaty skarbowej — i można go złożyć wyłącznie przez internet, w Module Obsługi Spraw.

Co się stanie 1 września. Zmiana oznaczenia dzieje się sama, z mocy prawa, bez żadnej osobnej decyzji urzędu. Najważniejsze jest zrozumienie, co dokładnie znika. Numer PESEL zostaje — zmienia się tylko oznaczenie statusu cudzoziemca w rejestrze, z UKR na NUE. Znika natomiast to, co się z oznaczeniem UKR wiąże. UdSC pisze o tym wprost: „Jeżeli cudzoziemiec nie zrobi tego w wymaganym terminie, utraci status UKR i jednocześnie ochronę czasową na terenie Rzeczypospolitej Polskiej”. Portal Wprost opisuje NUE jako oznaczenie nieuregulowanego pobytu, co w praktyce ma oznaczać utratę prawa do legalnego pobytu w Polsce.

Do tego dochodzą skutki dalsze. Bez ważnego numeru PESEL ze statusem UKR cudzoziemiec nie otrzyma karty pobytu CUKR — a to jedyna droga wyjścia z tymczasowości ku trzyletniemu pobytowi czasowemu. Jej warunki działają wstecz i nie da się ich odrobić: trzeba było mieć aktualny PESEL UKR 4 czerwca 2025 r. i utrzymać status bez przerwy przez co najmniej 365 dni. Utrata statusu tę ciągłość przerywa. Zielona Linia wymienia też inne skutki: „komplikacje w sprawach pobytowych, utratę prawa do korzystania z polskiej opieki zdrowotnej, utratę świadczeń socjalnych czy rodzinnych”.

Dlaczego „wszyscy stracą 800 plus” to nieporozumienie. Zmiana zasad wypłaty świadczenia wychowawczego (czyli 800 plus) dla obywateli Ukrainy nastąpiła od lutego 2026 r. i jest osobną sprawą — nie ma wspólnego terminu z 31 sierpnia. ZUS wstrzymał wypłaty 31 stycznia 2026 r., a zachowanie prawa do świadczenia wymagało złożenia nowego wniosku i spełnienia warunku aktywności zawodowej. Zielona Linia szacowała, że nowe przepisy obejmą około 150 tys. osób. Mieszanie obu terminów w jednym komunikacie to główne źródło paniki w mediach społecznościowych.

Świadczenie 800 plus dla obywateli Ukrainy — zmiany od lutego 2026 r.

Źródło: zielonalinia.gov.pl

Druga wersja też się nie broni. Twierdzenie, że to formalność bez znaczenia, pomija fakt, że dla osoby objętej obowiązkiem cena spóźnienia jest wysoka i natychmiastowa: automatyczna utrata ochrony czasowej, podstawy legalnego pobytu oraz dostępu do karty CUKR — a w dostępnych komunikatach urzędowych nie ma opisanego trybu naprawczego po 1 września. Sam termin 31 sierpnia nie jest zresztą jedynym ryzykiem: status UKR tracą również osoby, które opuściły Polskę na okres powyżej 30 dni, dostały zezwolenie na pobyt stały lub czasowy albo status uchodźcy, złożyły wniosek o ochronę międzynarodową (odrębna procedura, w której można dostać status uchodźcy lub tzw. ochronę uzupełniającą), dostały ochronę czasową w innym państwie UE lub nabyły obywatelstwo polskie bądź innego państwa Unii.

Spór o samą konstrukcję przepisu. Rzecznik Praw Obywatelskich zgłaszał MSWiA uwagi już na etapie projektu, wskazując, że „jedynym sposobem potwierdzenia tożsamości ma być okazanie ważnego dokumentu podróży”. Wątpliwość jest praktyczna: część osób z pierwszej fali nie ma ważnego paszportu i nie może go szybko zdobyć, a przepis nie przewiduje dla nich żadnej innej możliwości. To nie zarzut wobec samego terminu, lecz wobec zawężenia listy dopuszczalnych dokumentów — dokładnie odwrotnie niż przy rejestracjach z 2022 r.

Na koniec warto znać zabezpieczenie dla tych, którzy zdążą. Jeżeli obywatel Ukrainy z numerem PESEL UKR złoży wniosek o kartę CUKR, a urząd nie rozpatrzy go do 4 marca 2027 r., jego pobyt uznaje się za legalny do dnia odbioru karty pobytu albo do dnia, w którym decyzja odmowna stanie się ostateczna. Opieszałość urzędu nie działa więc przeciwko wnioskodawcy.

Co pozostaje otwarte

  • Ile osób realnie musi stawić się w gminie. Wiemy, ilu ludzi ma status UKR (950,9 tys.) i ile nadań przypadło na 2026 r. (47 tys.), ale to nie to samo co liczba osób zarejestrowanych bez paszportu. Bez tej liczby nie da się ocenić, czy 1 września to zdarzenie masowe, czy marginalne.
  • Co ma zrobić ktoś, kto nie ma ważnego paszportu. To najbardziej praktyczne pytanie osób z pierwszej fali i nie znaleźliśmy na nie odpowiedzi w komunikatach urzędów wojewódzkich ani gmin. Uwagi Rzecznika Praw Obywatelskich sugerują, że problem był znany już na etapie projektu.
  • Czy liczba osób pod ochroną czasową rośnie, czy maleje. Dane resortu cyfryzacji pokazują napływ 47 tys. nowych statusów w 2026 r., ale to wpływ do rejestru, a nie saldo (nie odejmuje osób, które status straciły). Bez porównywalnych danych z lat 2022–2025 każdy wniosek o trendzie byłby spekulacją, więc go tu nie stawiamy.

Podsumowanie

Jeśli przy odbieraniu numeru PESEL pokazałeś ważny paszport, 31 sierpnia nie jest twoim terminem — nic nie musisz robić. Jeśli numer nadano ci na podstawie oświadczenia albo dokumentu bez zdjęcia, na przykład aktu urodzenia, musisz do 31 sierpnia 2026 r. przyjść z ważnym paszportem do dowolnego urzędu gminy w Polsce. Wizyta jest darmowa i trwa tyle, co aktualizacja danych.

Nikt nie odbiera numeru PESEL. Od 1 września zmienia się natomiast oznaczenie w rejestrze — z UKR na NUE — a razem z nim znika ochrona czasowa, podstawa legalnego pobytu, dostęp do karty pobytu CUKR i świadczeń zdrowotnych z Funduszu Pomocy. Dzieje się to samo, bez pisma z urzędu, a komunikaty nie opisują sposobu odzyskania statusu po terminie.

Sprawdź szczególnie dzieci. Ich tożsamość potwierdzano często zdjęciem w paszporcie rodzica, więc rodzic może mieć wszystko w porządku, a dziecko nie. Odrębną sprawą jest 800 plus: jego zasady dla obywateli Ukrainy zmieniły się w lutym 2026 r. i nie mają wspólnego terminu z sierpniowym obowiązkiem.