Kogo naprawdę dotyczy sierpniowy termin
Data brzmi tak, jakby była dla wszystkich. Nie jest. Obowiązek potwierdzenia tożsamości do 31 sierpnia 2026 r. dotyczy wyłącznie osób, którym numer PESEL ze statusem UKR nadano na podstawie oświadczenia — bez okazania ważnego dokumentu podróży. Urzędy mówią to bez ogródek: „Obowiązek nie dotyczy wszystkich posiadaczy statusu UKR”.
Kto przy nadawaniu numeru PESEL okazał paszport, nie musi robić nic — jego status zostaje przedłużony automatycznie. To samo brzmienie powtarzają urzędy wojewódzkie w Opolu, Rzeszowie i Lublinie.
Źródło: zielonalinia.gov.pl
Podstawą jest art. 25 ust. 1 ustawy wygaszającej z 23 stycznia 2026 r., ogłoszonej jako Dz.U. 2026 poz. 203 i obowiązującej od 5 marca 2026 r. Kto obowiązku nie dopełni, temu oznaczenie UKR zmieni się na NUE z dniem 1 września 2026 r. — z mocy prawa, bez indywidualnej decyzji urzędu. W dostępnych komunikatach nie ma opisanej ścieżki odzyskania statusu po tej dacie.
Sam numer PESEL nie jest jednak odbierany. Zmienia się wyłącznie oznaczenie statusu cudzoziemca w rejestrze, a aktualizacja danych w gminie jest bezpłatna i numeru nie zmienia. Realne są za to konsekwencje dla objętych obowiązkiem: odpada ochrona czasowa i wynikająca z niej podstawa legalnego pobytu, droga do karty pobytu CUKR oraz świadczenia zdrowotne finansowane z Funduszu Pomocy.
W rejestrze PESEL figuruje 950,9 tys. osób ze statusem UKR — wynika z danych resortu cyfryzacji przekazanych PAP w sierpniu 2026 r. Dla porównania: w samym 2026 r. status nadano 47 tys. osób, w tym dzieciom Ukraińców urodzonym w Polsce. Obie krążące w sieci narracje są nieprawdziwe. Nie jest tak, że „wszyscy Ukraińcy stracą PESEL i 800 plus”, ani że „to czysta formalność, nikogo realnie nie dotyczy”.
Jak doszliśmy do sierpnia
Numer PESEL z oznaczeniem UKR to od 2022 r. podstawowy dokument porządkujący pobyt uchodźców z Ukrainy w Polsce. W pierwszych tygodniach po 24 lutego 2022 r. rejestracja musiała być szybka, więc gminy nadawały numery także tym, którzy nie mieli przy sobie ważnego paszportu. Jak wynika z odpowiedzi MSWiA na wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich, podstawą rejestracji bywały wtedy oświadczenie, Karta Polaka, inny dokument ze zdjęciem albo dokument potwierdzający urodzenie. To właśnie ta grupa jest dziś adresatem sierpniowego terminu.
Prawny reset przyszedł w tym roku. Poprzednie przedłużenie ochrony czasowej obowiązywało do 4 marca 2026 r., a ustawa wygaszająca weszła w życie 5 marca 2026 r. — dokładnie dzień po jego wygaśnięciu. Nowe przepisy przesunęły horyzont legalnego pobytu osób ze statusem UKR do 4 marca 2027 r. Tym samym aktem przedłużono do tej daty ważność wiz krajowych, zezwoleń na pobyt czasowy, kart pobytu, polskich dokumentów tożsamości cudzoziemca oraz zgód na pobyt tolerowany.
Skala zjawiska jest duża i wciąż się zmienia. Poza wspomnianymi 950,9 tys. aktywnych statusów resort cyfryzacji zastrzegł w odpowiedzi dla PAP, że nie dysponuje danymi o odmowach nadania numeru PESEL UKR — jak wyjaśnił, informacje o odmowie i jej powodach nie są odnotowywane w rejestrach, a wnioski realizowane są lokalnie w gminach.
Równolegle zmienia się warstwa unijna. Zgodnie z nową decyzją Rady UE tymczasową ochronę przyznaje się jedynie osobom, które wypełniły obowiązki wojskowe w Ukrainie, przy czym ograniczenia nie stosuje się do osób korzystających z ochrony w państwie UE przed 30 lipca 2026 r. i nieprzerwanie zachowujących ten status. Warto odnotować, że Rzecznik Praw Obywatelskich wcześniej zwracał uwagę, iż decyzja wykonawcza przedłużająca ochronę wysiedleńców z Ukrainy nie uzależniała korzystania z niej od dodatkowych warunków.
Kto się stawia, co się dzieje, ile to kosztuje
Kto dokładnie musi przyjść, komunikat Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 27 lipca 2026 r. definiuje jednym zdaniem: „Cudzoziemcy, którzy otrzymali numer PESEL ze statusem UKR tylko na podstawie deklaracji (bez okazania ważnego dokumentu podróży), do 31 sierpnia 2026 r. muszą okazać w urzędzie gminy ważny dokument podróży (paszport)”. Powiatowy Urząd Pracy w Tarnowie doprecyzowuje drugą stronę reguły: jeżeli status UKR nadano po okazaniu ważnego paszportu, ponowne potwierdzanie tożsamości nie jest konieczne. Ten sam podział powtarzają, słowo w słowo, urzędy wojewódzkie i kolejne urzędy pracy — rozbieżności dotyczą formy, nie zakresu.
Osobno wskazywana jest grupa najbardziej narażona na przeoczenie terminu: dzieci. Urząd do Spraw Cudzoziemców zaznacza, że sprawa jest „szczególnie ważna dla dzieci poniżej 18 roku życia, których tożsamość wcześniej była potwierdzona na podstawie zdjęć dołączonych do paszportów rodziców lub opiekunów”. W praktyce oznacza to, że rodzic z własnym paszportem może być spokojny o siebie i jednocześnie mieć niedopełniony obowiązek wobec dziecka.
Sama procedura jest maksymalnie prosta: należy zgłosić się z ważnym dokumentem podróży do dowolnego urzędu gminy w Polsce — nie tylko do tego, który nadał numer. Aktualizacja jest bezpłatna i nie zmienia numeru PESEL; jak precyzuje UdSC, „aktualizowane są tylko dane dokumentu”. To istotny kontrapunkt wobec drugiej ścieżki legalizacyjnej: wniosek o kartę pobytu CUKR kosztuje łącznie 440 zł — 100 zł za wydanie karty i 340 zł opłaty skarbowej — i można go złożyć wyłącznie elektronicznie, przez Moduł Obsługi Spraw.
Co się stanie 1 września, następuje automatycznie, z mocy prawa, bez wydania indywidualnej decyzji administracyjnej. Trzeba tylko rozumieć, co dokładnie znika. Numer PESEL zostaje — zmienia się wyłącznie oznaczenie statusu cudzoziemca w rejestrze, z UKR na NUE. Znika natomiast to, co się z oznaczeniem UKR wiąże. UdSC pisze o tym wprost: „Jeżeli cudzoziemiec nie zrobi tego w wymaganym terminie, utraci status UKR i jednocześnie ochronę czasową na terenie Rzeczypospolitej Polskiej”. Portal Wprost opisuje NUE jako oznaczenie nieuregulowanego pobytu, co w praktyce ma oznaczać utratę prawa do legalnego pobytu w Polsce.
Do tego dochodzą skutki pochodne. Bez ważnego numeru PESEL ze statusem UKR cudzoziemiec nie otrzyma karty pobytu CUKR — a to jedyna ścieżka wyjścia z prowizorium ku trzyletniemu pobytowi czasowemu. Jej warunki są wsteczne i nieodwracalne: trzeba było mieć aktualny PESEL UKR 4 czerwca 2025 r. i utrzymać status nieprzerwanie przez co najmniej 365 dni. Utrata statusu przerywa tę ciągłość. Zielona Linia wymienia też inne konsekwencje: „komplikacje w sprawach pobytowych, utratę prawa do korzystania z polskiej opieki zdrowotnej, utratę świadczeń socjalnych czy rodzinnych”.
Dwie narracje, które się nie bronią
Twierdzenie, że „wszyscy stracą 800 plus”, jest nieporozumieniem. Zmiana zasad wypłaty świadczenia wychowawczego dla obywateli Ukrainy nastąpiła od lutego 2026 r. i jest odrębnym wątkiem — nie ma wspólnego terminu z 31 sierpnia. ZUS wstrzymał wypłaty 31 stycznia 2026 r., a zachowanie prawa do świadczenia wymagało złożenia nowego wniosku i spełnienia warunku aktywności zawodowej.
Źródło: zielonalinia.gov.pl
Zielona Linia szacowała, że nowe przepisy obejmą około 150 tys. osób. Mieszanie obu terminów w jednym komunikacie to główne źródło paniki w mediach społecznościowych.
Druga narracja też się nie broni. Twierdzenie, że to formalność bez znaczenia, ignoruje fakt, że dla osoby objętej obowiązkiem cena spóźnienia jest wysoka i natychmiastowa: automatyczna utrata ochrony czasowej, podstawy legalnego pobytu oraz dostępu do karty CUKR — a w dostępnych komunikatach urzędowych nie ma opisanego trybu naprawczego po 1 września. Termin 31 sierpnia nie jest zresztą jedynym ryzykiem: status UKR tracą również osoby, które opuściły Polskę na okres powyżej 30 dni, uzyskały zezwolenie na pobyt stały lub czasowy albo status uchodźcy, złożyły wniosek o ochronę międzynarodową, uzyskały ochronę czasową w innym państwie UE lub nabyły obywatelstwo polskie bądź innego państwa Unii.
Rzecznik Praw Obywatelskich zgłaszał MSWiA uwagi już na etapie projektu, wskazując, że „jedynym sposobem potwierdzenia tożsamości ma być okazanie ważnego dokumentu podróży”. Wątpliwość jest praktyczna: część osób z pierwszej fali nie ma i nie może szybko uzyskać ważnego paszportu, a przepis nie przewiduje dla nich alternatywy. To nie zarzut wobec samego terminu, lecz wobec zawężenia katalogu dopuszczalnych dokumentów — dokładnie odwrotnie niż przy rejestracjach z 2022 r.
Warto na koniec znać zabezpieczenie dla tych, którzy zdążą. Jeżeli obywatel Ukrainy z numerem PESEL UKR złoży wniosek o kartę CUKR, a urząd nie rozpatrzy go do 4 marca 2027 r., jego pobyt uznaje się za legalny do dnia odbioru karty pobytu albo do dnia, w którym decyzja odmowna stanie się ostateczna. Przewlekłość urzędu nie obraca się więc przeciwko wnioskodawcy.
Czego wciąż nie wiemy
- Ile osób realnie musi stawić się w gminie. Wiemy, ilu ludzi ma status UKR (950,9 tys.) i ile nadań przypadło na 2026 r. (47 tys.), ale to nie to samo co liczba osób zarejestrowanych bez paszportu. Bez tej liczby nie da się ocenić, czy 1 września jest zdarzeniem masowym, czy marginalnym.
- Co ma zrobić ktoś, kto nie ma ważnego paszportu. To najbardziej praktyczne pytanie osób z pierwszej fali i nie znaleźliśmy na nie odpowiedzi w komunikatach urzędów wojewódzkich ani gmin. Uwagi Rzecznika Praw Obywatelskich sugerują, że problem był znany już na etapie projektu.
- Czy populacja pod ochroną czasową rośnie, czy maleje. Dane resortu cyfryzacji pokazują napływ 47 tys. nowych statusów w 2026 r., ale to wpływ do rejestru, a nie saldo. Bez porównywalnego szeregu z lat 2022–2025 każdy wniosek o trendzie byłby spekulacją, więc go tu nie stawiamy.
Podsumowanie
Jeśli przy odbieraniu numeru PESEL pokazałeś ważny paszport, 31 sierpnia nie jest twoim terminem — nic nie musisz robić. Jeśli numer nadano ci na podstawie oświadczenia albo dokumentu bez zdjęcia, na przykład aktu urodzenia, musisz do 31 sierpnia 2026 r. przyjść z ważnym paszportem do dowolnego urzędu gminy w Polsce. Wizyta jest darmowa i trwa tyle, co aktualizacja danych.
Nikt nie odbiera numeru PESEL. Od 1 września zmienia się natomiast oznaczenie w rejestrze — z UKR na NUE — a razem z nim znika ochrona czasowa, podstawa legalnego pobytu, dostęp do karty pobytu CUKR i świadczeń zdrowotnych z Funduszu Pomocy. Dzieje się to samo, bez pisma z urzędu, a komunikaty nie opisują sposobu odzyskania statusu po terminie.
Sprawdź szczególnie dzieci. Ich tożsamość potwierdzano często zdjęciem w paszporcie rodzica, więc rodzic może mieć wszystko w porządku, a dziecko nie. Odrębną sprawą jest 800 plus: jego zasady dla obywateli Ukrainy zmieniły się w lutym 2026 r. i nie mają wspólnego terminu z sierpniowym obowiązkiem.
