Kluczowe ustalenia

  • Rządowy pakiet osłonowy CPN („Ceny Paliwa Niżej”) — obniżony do 8 proc. VAT, urzędowe ceny maksymalne wyznaczane codziennie i limit marży detalicznej — wygasł 30 czerwca 2026. Od 1 lipca VAT na paliwa wrócił z 8 proc. do 23 proc., a ceny na stacjach zaczął kształtować rynek.
  • Ostatniego dnia cen urzędowych (30 czerwca) litr benzyny Pb95 nie przekraczał 6,00 zł, Pb98 kosztowała ok. 6,68 zł, a olej napędowy ok. 6,19 zł.
  • Po zniknięciu pakietu ceny benzyny i diesla wzrosły o blisko 90 groszy na litrze — więcej, niż wcześniej prognozowali analitycy BM Reflex, którzy spodziewali się podwyżek rzędu 40–60 groszy.
  • Sam powrót VAT z 8 do 23 proc. przy cenie wyjściowej ok. 6,00 zł/l odpowiada za wzrost ceny brutto o ok. 83 grosze — a więc lwią część podwyżki wywołała zmiana stawki podatku, nie skokowy wzrost marż.
  • Posłowie PiS złożyli 6 lipca w Sejmie projekt ustawy obniżający VAT i akcyzę oraz znoszący podatek od sprzedaży detalicznej dla benzyny, diesla i LPG w okresie od 3 lipca do 30 września 2026.
  • Kluczowy problem projektu: Komisja Europejska stwierdziła, że prawo UE nie pozwala na obniżoną stawkę VAT na paliwa silnikowe, a legalna obniżka akcyzy sięga tylko unijnego minimum — ok. 29 gr na litrze benzyny i 28 gr na oleju napędowym.
  • W odpowiedzi na drożejące paliwo rząd postawił nie na cięcie podatków, lecz na podatek od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych — Sejm uchwalił go 19 czerwca 2026.

Kontekst i tło

Pakiet CPN był odpowiedzią rządu na skok cen paliw wiosną 2026 roku. Pod koniec marca — gdy notowania diesla podbiła dodatkowo wojna w Iranie — średnia cena benzyny Pb95 sięgała ok. 7,14 zł/l, a oleju napędowego aż ok. 8,69 zł/l. Po uruchomieniu osłon w nocy z 30 na 31 marca ceny spadły gwałtownie: benzyna Pb95 potaniała nawet o 1,2 zł na litrze, a olej napędowy o 80–90 groszy. Mechanizm opierał się na trzech filarach: obniżonym do 8 proc. VAT, urzędowych cenach maksymalnych ogłaszanych codziennie przez ministra energii oraz gwarantowanym sieciom limicie marży detalicznej rzędu 30 groszy na litrze.

Diesel zdrożał prawie o złotówkę. Takie są efekty zakończenia programu CPN

Źródło: portalsamorzadowy.pl

Wygaszanie programu przebiegało etapami. Obniżona akcyza przestała obowiązywać już 16 czerwca, czyli przed pełnym końcem pakietu. W okresie 15–30 czerwca VAT był nadal obniżony do 8 proc. i wciąż działały ceny maksymalne, ale pełne wyjście z osłon nastąpiło dopiero z końcem miesiąca. Od 1 lipca cena litra przestała być ustalana urzędowo i zaczął ją kształtować rynek — a wraz z powrotem podstawowej stawki VAT do 23 proc. kierowcy natychmiast odczuli różnicę na stacjach.

Szczegółowa analiza

Skala podwyżki i jej rozbicie. Według notowań e-petrol.pl na okres 13–19 lipca 2026 detaliczne ceny wynosiły: Pb95 6,78–6,92 zł/l, olej napędowy 6,94–7,09 zł/l, Pb98 7,63–7,79 zł/l, a autogaz LPG 3,16–3,23 zł/l. Wobec 30 czerwca (Pb95 poniżej 6,00 zł, ON ok. 6,19 zł) oznacza to wzrost o blisko 90 groszy na litrze zarówno benzyny, jak i diesla — mniej więcej dwukrotnie więcej, niż zakładała przedwakacyjna prognoza BM Reflex mówiąca o 40–60 groszach.

Kluczowe pytanie brzmi: ile z tej podwyżki to sam podatek. Powrót VAT z 8 do 23 proc. przy cenie wyjściowej ok. 6,00 zł/l przekłada się na wzrost ceny brutto o ok. 83 grosze — cena netto ok. 5,56 zł pomnożona przez współczynnik 1,23/1,08 daje właśnie taki skok. Dane hurtowe to potwierdzają: w lipcu hurtowa cena benzyny Pb95 w PKN Orlen wynosiła ok. 5,50 zł/l netto, co po doliczeniu 23 proc. VAT daje 6,76 zł/l — czyli mniej więcej tyle, ile kierowcy płacą dziś na stacji. Innymi słowy, gros podwyżki wyjaśnia mechanika podatku i ceny hurtowej, a nie skokowe rozszerzenie marż detalicznych.

Projekt PiS i jego wykonalność. Projekt złożony 6 lipca przez posłów, których firmowali m.in. Jacek Sasin, Przemysław Czarnek i Zbigniew Kuźmiuk, zakłada obniżkę VAT i akcyzy oraz zwolnienie z podatku od sprzedaży detalicznej dla benzyny, diesla i LPG. Na konferencji politycy PiS mówili o „drakońskich podwyżkach cen paliw” i twierdzili, że rząd chce „złupić Polaków”. Projekt zawiera jednak dwie słabości. Po pierwsze, wskazuje jako datę wejścia w życie 3 lipca — a więc dzień sprzed jego wniesienia do Sejmu, co nadaje mu charakter działania wstecz (retroakcji podatkowej). Po drugie — i ważniejsze — Komisja Europejska stwierdziła, że prawo UE nie pozwala na obniżenie stawki VAT na paliwa silnikowe, bo dyrektywa VAT nie przewiduje dla nich stawki obniżonej. Legalna pozostaje jedynie obniżka akcyzy, i to tylko do unijnego minimum, co dla Polski oznacza ok. 29 groszy na litrze benzyny i 28 groszy na oleju napędowym. To istotnie mniej niż cała podwyżka związana z VAT.

Ceny paliw mogłyby spaść w ciągu kilku dni. PiS składa projekt ustawy

Źródło: portalsamorzadowy.pl

Sami wnioskodawcy szacują koszt budżetowy swojego pomysłu na ok. 3,8 mld zł ubytku z VAT, ok. 800 mln zł z akcyzy i ok. 100 mln zł z podatku od sprzedaży detalicznej. Są to jednak wyliczenia autorów projektu — Ministerstwo Finansów nie przedstawiło własnej, niezależnej wyceny.

Kontrpropozycja rządu. Zamiast ciąć podatki i obciążać budżet, rząd postawił na przerzucenie kosztów na spółki paliwowe. Sejm uchwalił 19 czerwca ustawę o podatku od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych (projekt rządowy przyjęto 16 czerwca). Danina ma wynosić 60 proc. od nadwyżki ponad próg referencyjny za okres marzec–grudzień 2026. Ciężar rozłoży się nierówno: udział Orlenu w podstawie opodatkowania ma sięgnąć ok. 60 proc., a pozostałych podmiotów rynku ok. 40 proc. Wpływy szacowane są na ok. 4 mld zł i mają posłużyć sfinansowaniu samego pakietu CPN, a pierwsza zaliczka — obejmująca okres od marca do lipca — zostanie rozłożona na cztery równe raty płatne od września do grudnia 2026.

Ustawa czeka na podpis prezydenta Karola Nawrockiego; resort energii deklarował, że na razie nie słyszy sprzeciwu ze strony Kancelarii Prezydenta. Minister energii Miłosz Motyka uzasadnił podatek jako reakcję rządu na gwałtowny wzrost marż w sektorze paliwowym od marca 2026 roku, argumentując, że koncerny zbyt szybko podnoszą ceny paliw. To ustawia całą debatę wokół pytania, kto ma zapłacić za tańsze tankowanie: budżet państwa poprzez niższe podatki (linia PiS), czy spółki paliwowe poprzez daninę od zysków (linia rządu).

Co pozostaje otwarte

  • Ostateczna decyzja prezydenta Karola Nawrockiego w sprawie podpisu pod ustawą o podatku od nadzwyczajnych zysków — bez niej mechanizm finansujący nie wejdzie w życie.
  • Dalszy los projektu PiS w Sejmie oraz to, czy wnioskodawcy dostosują go do stanowiska Komisji Europejskiej ograniczającego pole manewru przy VAT.
  • Niezależna wycena kosztów projektu przez Ministerstwo Finansów, której na razie brak — publiczne pozostają wyłącznie szacunki autorów.

Podsumowanie

Po wygaśnięciu pakietu CPN z końcem czerwca 2026 benzyna i olej napędowy podrożały o blisko 90 groszy na litrze, a większość tej podwyżki — ok. 83 grosze — wynika z powrotu VAT z 8 do 23 proc., nie ze skokowego wzrostu marż. Projekt PiS z 6 lipca obiecuje obniżkę cen, ale zderza się z prawem UE: Komisja Europejska nie dopuszcza obniżonego VAT na paliwa, a legalna obniżka akcyzy sięga tylko ok. 29 groszy na litrze. W tym samym czasie rząd wybrał inną drogę — podatek od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych, który ma przynieść ok. 4 mld zł i sfinansować dawne osłony bez obciążania budżetu. Spór sprowadza się do jednego pytania: czy niższe ceny na stacji ma opłacić budżet, czy koncerny paliwowe.