Kluczowe ustalenia

  • 22 września 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw (numer w wykazie prac UD290), przedłożony przez Ministerstwo Finansów.
  • Z opisu projektu przekazanego przez Kancelarię Premiera wynika, że projekt zmienia zasady poboru opłaty: obowiązek zapłaty przejdzie na producentów, importerów i podmioty nabywające napoje w innych krajach UE, podstawą będzie łączna ilość cukrów (dodanych i naturalnych), pojawi się zwrot opłaty przy wywozie napojów z Polski i nowe wyłączenia dla części soków i nektarów.
  • Żaden z opisanych elementów UD290 nie dotyczy wysokości stawek. Nowe przepisy mają wejść w życie pierwszego dnia miesiąca po upływie 6 miesięcy od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
  • Podwyżkę stawek zawiera osobny projekt UD417, który MF skierowało do konsultacji 24 czerwca 2026 r.: opłata stała z 0,50 do 0,70 zł/l, zmienna z 0,05 do 0,10 zł za gram cukrów powyżej 5 g/100 ml, dopłata za kofeinę lub taurynę z 0,10 do 1,00 zł/l, maksimum z 1,20 do 1,80 zł/l. Planowany termin wejścia w życie: 1 stycznia 2027 r.
  • Część mediów, m.in. Fakt, przypisała te stawki projektowi przyjętemu 22 września. Nie znaleźliśmy oficjalnego dokumentu, który potwierdzałby, że rząd przyjął już projekt UD417.
  • Według wyliczeń Faktu po podwyżce z UD417 butelka coli 1,5 l mogłaby zdrożeć o ok. 1,35 zł, a puszka napoju energetycznego (0,5 l) o ok. 45 gr. W 2024 r. opłata przyniosła 1,49 mld zł, z czego 96,5% trafia do NFZ.

Kontekst i tło

Opłata cukrowa obowiązuje od 1 stycznia 2021 r. Według serwisu biznes.gov.pl składa się z opłaty stałej 0,50 zł za litr, opłaty zmiennej 0,05 zł za każdy gram cukrów powyżej 5 g w 100 ml, dopłaty 0,10 zł za litr za kofeinę lub taurynę, przy czym łącznie nie może przekroczyć 1,20 zł za litr. Wpływy dzielone są w proporcji 96,5% dla Narodowego Funduszu Zdrowia i 3,5% dla budżetu państwa.

Rząd już raz próbował podnieść stawki. Ustawa uchwalona przez Sejm 7 listopada 2025 r. przewidywała m.in. podwyżkę opłaty stałej z 0,50 do 0,70 zł za litr i dopłaty za kofeinę lub taurynę z 0,10 do 1,00 zł za litr, a także wzrost podatku od wygranych w grach i zakładach z 10% do 15%. Prezydent Karol Nawrocki zawetował ją w grudniu 2025 r. Wiceminister finansów Jarosław Neneman powiedział 9 stycznia 2026 r. w Sejmie, że z tego powodu ok. 855 mln zł z opłaty cukrowej nie trafi do NFZ w 2026 r.

W czerwcu 2026 r. Ministerstwo Finansów wróciło z nowym projektem podwyżki, oznaczonym numerem UD417. Stawki opłaty stałej i dopłaty za kofeinę lub taurynę są w nim takie same jak w zawetowanej ustawie. Według wpisu w wykazie prac legislacyjnych, na który powołują się serwisy branżowe, rząd planował przyjąć ten projekt w III kwartale 2026 r.

Równolegle trwały prace nad projektem UD290, który zmienia mechanikę poboru opłaty, a nie jej wysokość. To właśnie ten projekt trafił na posiedzenie Rady Ministrów 22 września. Tego samego dnia, jeszcze przed posiedzeniem, premier Donald Tusk mówił o zmianach w akcyzie na alkohol, które według niego mają dać NFZ 1,4 mld zł. Kilka projektów finansujących ochronę zdrowia pojawiło się więc w przekazie medialnym jednocześnie. O innych projektach zdrowotnych, które rząd przyjął 22 września, pisaliśmy w tekście o limitach zarobków lekarzy.

Szczegółowa analiza

Co przyjął rząd: nowe zasady poboru (UD290)

Rada Ministrów przyjęła 22 września projekt nowelizacji ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw, przygotowany w Ministerstwie Finansów. Najważniejsza zmiana dotyczy tego, kto płaci. Kancelaria Premiera wskazała, że dziś obowiązek zapłaty może spoczywać na podmiocie sprzedającym napoje do sklepów, na samym sprzedawcy detalicznym albo na firmie zamawiającej produkcję napoju. Jak przekazała KPRM, ustalenie płatnika wymaga w praktyce przeanalizowania całego łańcucha dostaw. Po zmianach opłatę zapłacą producenci, importerzy i podmioty nabywające napoje w innych państwach Unii Europejskiej, czyli firmy na początku łańcucha dostaw.

Projekt porządkuje też to, od czego opłata jest należna. Pojęcia „wprowadzenia na rynek” i „sprzedaży detalicznej” zastępuje pojęcie „pierwszej sprzedaży”. Jak opisuje Bankier.pl, obejmie ono nie tylko sprzedaż, ale też darowiznę, wydanie, przekazanie czy wykorzystanie napojów na potrzeby działalności, reprezentacji i reklamy. Wyjątkiem mają być darowizny dla organizacji pożytku publicznego na cele charytatywne.

Rząd uszczelnia podatek cukrowy

Źródło: bankier.pl

Zmienia się również podstawa obliczania opłaty. Ma nią być łączna ilość cukrów, zarówno dodanych, jak i naturalnie występujących, wskazana w informacji o wartości odżywczej na opakowaniu. Projekt wprowadza za to dwa nowe wyłączenia. Opłaty nie zapłaci się od napojów będących mieszaniną wody i soku owocowego lub warzywnego, jeśli nie dodano do nich cukrów, substancji słodzących, kofeiny ani tauryny. Zwolnione będą też nektary z owoców o wysokiej kwasowości, jeżeli zawierają nie więcej niż 13 g cukrów na 100 ml i nie mają dodatku substancji słodzących, kofeiny ani tauryny. Nowością jest także możliwość zwrotu opłaty od napojów wywożonych z Polski w ramach eksportu lub dostawy wewnątrzwspólnotowej.

Wszystkie te elementy dotyczą tego, kto płaci, od czego i kiedy, a nie tego, ile. Ustawa ma wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 6 miesięcy od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Projekt musi jeszcze przejść przez Sejm i Senat oraz trafić do podpisu prezydenta.

Co zawiera osobny projekt podwyżki (UD417)

Stawki, o których pisała część mediów, pochodzą z projektu UD417. Ministerstwo Finansów skierowało go do konsultacji publicznych 24 czerwca 2026 r. Według omówienia w Bankier.pl projekt podnosi opłatę stałą z 0,50 do 0,70 zł za litr, opłatę zmienną z 0,05 do 0,10 zł za każdy gram cukrów powyżej 5 g w 100 ml, dopłatę za kofeinę lub taurynę z 0,10 do 1,00 zł za litr, a maksymalną wysokość opłaty z 1,20 do 1,80 zł w przeliczeniu na litr.

UD417 rozszerza też zakres opłaty. Obejmuje koncentraty niezależnie od postaci, z odrębną stawką 3 zł za litr lub kilogram, oraz suplementy diety w postaci napoju, w tym syropy, z wyjątkiem sprzedawanych w opakowaniach do 200 ml. Opłatą objęte mają być także napoje z co najmniej 20% soku i do 5 g cukrów, jeśli zawierają substancje słodzące, kofeinę lub taurynę, np. napoje energetyczne czy piwo bezalkoholowe. Przepisy mają obowiązywać od 1 stycznia 2027 r.

Resort uzasadnia podwyżkę tym, że obowiązująca wysokość opłaty została przyjęta w 2020 r., znacząco odbiega od dzisiejszych cen napojów i jest niewystarczająca, by wpłynąć na zachowania konsumentów. Według uzasadnienia opłata za napój typu cola 330 ml kosztujący ok. 4,85 zł wynosi dziś ok. 0,30 zł, a za napój energetyczny 250 ml kosztujący ok. 6,49 zł – około 0,23 zł.

Skąd rozbieżność w mediach

Fakt napisał 22 września, że cytowane przez niego uzasadnienie MF o nieaktualnej wysokości opłaty pochodzi z projektu przyjętego tego dnia przez rząd, i przedstawił stawki 0,70 zł, 0,10 zł i 1,80 zł jako planowaną podwyżkę. Tymczasem serwis money.pl cytował to samo zdanie z uzasadnienia już 24 czerwca, opisując projekt UD417 skierowany do konsultacji. Opis projektu przyjętego 22 września, przekazany przez KPRM, nie wymienia natomiast żadnej nowej stawki.

Z dostępnych dokumentów wynika więc, że 22 września rząd przyjął projekt o zasadach poboru. Nie znaleźliśmy oficjalnego potwierdzenia, że tego dnia przyjął także projekt UD417 z wyższymi stawkami. To, czy i kiedy UD417 trafi na posiedzenie Rady Ministrów, pozostaje otwarte.

Co to oznacza dla portfela i dla NFZ

Jeśli UD417 zostanie przyjęty i uchwalony, ceny mogą wzrosnąć zauważalnie. Według wyliczeń Faktu butelka coli 1,5 l mogłaby zdrożeć o ok. 1,35 zł, z 7,00–9,50 zł do 8,35–10,85 zł. Półlitrowa puszka napoju energetycznego mogłaby zdrożeć o ok. 45 gr. To wyliczenia redakcji, a nie oficjalne prognozy cen. Ostateczny wzrost zależy od tego, jaką część opłaty producenci i sklepy przeniosą na klientów.

Według oceny skutków regulacji UD417 zmiany mają zwiększyć wpływy o ok. 1,486 mld zł rocznie: 1,303 mld zł z samej opłaty i 183 mln zł z VAT. Całkowite wpływy z opłaty po zmianach MF szacuje na ok. 2,985 mld zł rocznie, a przy spadku sprzedaży napojów o 5% na ok. 2,836 mld zł. Dla porównania: w 2024 r. opłata przyniosła 1,49 mld zł, a przy jej wprowadzaniu zakładano wpływy rzędu 2–3 mld zł rocznie.

Przedstawiony w czerwcu projekt planu finansowego NFZ na 2027 r. zakładał łącznie 1,77 mld zł z opłaty cukrowej i opłaty od alkoholu w małych opakowaniach, w tym ok. 1,5 mld zł z samej opłaty cukrowej. To kwota zbliżona do wpływów z 2024 r. i wyraźnie niższa niż szacunki MF dla opłaty po podwyżce.

Podsumowanie

Przyjęcie projektu przez rząd 22 września 2026 r. nie zmieniło wysokości opłaty cukrowej. Obecne stawki, z maksimum 1,20 zł za litr, nadal obowiązują. Projekt przyjęty tego dnia zmienia sposób pobierania opłaty: płacić mają producenci i importerzy, a nie sprzedawcy, opłata ma być liczona od wszystkich cukrów w napoju, a przy wywozie za granicę będzie można ją odzyskać. Wyższe stawki, w tym maksimum 1,80 zł za litr, są w osobnym projekcie Ministerstwa Finansów, który w czerwcu trafił do konsultacji i ma obowiązywać od 2027 r. Nie znaleźliśmy oficjalnego potwierdzenia, że rząd już go przyjął. Jeśli podwyżka wejdzie w życie, butelka coli 1,5 l może według wyliczeń Faktu zdrożeć o ok. 1,35 zł.