Stała baza USA w Polsce — co się zmieniło od czerwca. MON podaje 15–17 mld zł

Co napisaliśmy poprzednio

4 czerwca 2026 opisaliśmy, czym dokładnie był dokument, który dzień wcześniej trafił z Warszawy do Pentagonu — Polska proponuje USA nową stałą bazę na własny koszt — co naprawdę zawiera list intencyjny. Ustaliliśmy wtedy, że wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz przekazał sekretarzowi obrony USA Pete'owi Hegsethowi list intencyjny — formalne pismo wyrażające wolę polityczną, ale nie wiążącą umowę ani decyzję o budowie. Inicjatywa wyszła ze strony polskiej, a w proponowanym modelu finansowanie miało spaść na Polskę, zgodnie z logiką umowy EDCA z 2020 roku. Waszyngton nie potwierdził wtedy publicznie ani akceptacji, ani własnego udziału w kosztach. Kluczowej liczby — ile to będzie kosztować polskiego podatnika — nikt z rządu nie podał; w mediach krążył nieoficjalny szacunek ok. 10 mld zł, którego nie potwierdzał żaden opublikowany kosztorys.

Co się zmieniło

• Wcześniej: koszt polskiej części inwestycji nie był znany, a jedyna krążąca liczba — ok. 10 mld zł — była nieoficjalnym szacunkiem prasowym. Teraz: 11 września 2026 szef MON podał widełki publicznie. „Pewnie w okolicach 15, może nawet 17 miliardów złotych inwestycji ze strony polskiej, ale to jest najlepsza inwestycja w bezpieczeństwo” — powiedział Kosiniak-Kamysz. Cytat w identycznym brzmieniu opublikowały Interia, Onet, Wirtualna Polska i Money.pl.

Źródło: biznes.interia.pl

• Wcześniej: szacunki kosztu były rozproszone i nieoficjalne. Teraz: widać ich pełny rozrzut w ciągu trzech miesięcy. Latem „Rzeczpospolita” i Wirtualna Polska pisały o kwocie do 12 mld zł przy dwóch rozważanych lokalizacjach, a wiceszef MON Paweł Zalewski mówił w TOK FM o „kilku do kilkunastu miliardach złotych”. Ciąg wygląda więc tak: 10 → 12 → „kilka–kilkanaście” → 15–17 mld zł.

• Wcześniej: był tylko list intencyjny, bez formalnego kroku rządu. Teraz: 16 czerwca 2026 Rada Ministrów przyjęła uchwałę w sprawie podjęcia działań w celu utworzenia stałej bazy Sił Zbrojnych USA na terytorium Polski, upoważniając szefa MON do rozmów z Waszyngtonem o lokalizacji, infrastrukturze i kosztach. Dwa dni później, 18 czerwca, minister ogłosił na konferencji w Brukseli, że dostał pozytywną odpowiedź Pentagonu na polski list z 29 maja.

• Wcześniej: strona amerykańska milczała. Teraz: na początku września delegacja USA przyjechała do Polski i oglądała zakłady zbrojeniowe oraz potencjalne miejsca stacjonowania — informowała o tym PAP. Na jej czele stał Thomas DiNanno, podsekretarz stanu USA do spraw kontroli zbrojeń i bezpieczeństwa międzynarodowego, co potwierdzają komunikaty Kancelarii Prezydenta i Biura Bezpieczeństwa Narodowego. W delegacji był też William Cappelletti — ale, wbrew części przekazu, nie jako przedstawiciel Departamentu Stanu: Wirtualna Polska opisuje go jako zastępcę asystenta sekretarza wojny do spraw NATO i Europy. Wiceminister spraw zagranicznych Marcin Bosacki zapowiedział, że decyzja Amerykanów „będzie prawdopodobnie jesienią”.

• Wcześniej: rząd rozważał dwie nieujawnione lokalizacje w zachodniej Polsce. Teraz: oficjalnie nadal nic nie ujawniono — potwierdza to zarówno treść czerwcowej uchwały (mówi ona dopiero o „przygotowaniu propozycji dotyczących lokalizacji”), jak i relacja RMF24 z wizyty delegacji. Nieoficjalnie wskazywano jednak konkretniej: według „Rzeczpospolitej” i Wirtualnej Polski w grze pozostawały przede wszystkim okolice Wrocławia i Poznania.

• Wcześniej: liczba ok. 8,5 tys. żołnierzy USA w Polsce nie miała u nas mocnego potwierdzenia. Teraz: ma — wraz z zastrzeżeniem, które zmienia sens całej dyskusji o „stałej bazie”. Biuro prasowe MON podawało Business Insiderowi 8,5–9 tys., a w szczycie rotacji obecność dochodzi do 10 tys. — zebrał to TOK FM. Kluczowe jest to, jak ta liczba się dzieli. W analizie Marka Kutarby w „Rzeczpospolitej” czytamy: „Z dziesięciu tysięcy amerykańskich żołnierzy w Polsce aż dziewięć tysięcy stacjonuje tu rotacyjnie. To znaczy, że ich obecność może zostać wstrzymana decyzją Pentagonu, o której polski rząd dowie się dopiero po fakcie”.

• Wcześniej: specustawa mająca przyspieszyć budowę była zapowiedzią. Teraz: po trzech miesiącach nadal nią jest. Do 12 września 2026 projekt nie trafił do Sejmu ani nie został uchwalony — w rządzie toczyły się dopiero rozmowy o jej kształcie.

Co nowego

Widełki są, kosztorysu nie ma. To najważniejsze zastrzeżenie do liczby 15–17 mld zł: nie wiadomo, czego dokładnie dotyczy. Nie jest publicznie rozstrzygnięte, czy obejmuje wyłącznie nową stałą bazę, czy cały pakiet inwestycji infrastrukturalnych dla wojsk USA w Polsce — ani czy zawiera już wydane pieniądze. Widać to w samych relacjach z 11 września: Onet pisał o koszcie „stałych baz” w liczbie mnogiej, Wirtualna Polska o „budowie stałej bazy”, a Money.pl przytoczył istotne zastrzeżenie ministra, że rozmowy „dotyczą obecnie głównie jednej bazy, która nie musi być jednak zlokalizowana w jednym miejscu”. Do 12 września MON nie przedstawiło ani metodologii wyliczenia, ani rozbicia na kategorie kosztów, ani horyzontu czasowego, ani wskazania źródła finansowania.

Bilans dotychczasowych wydatków — po raz pierwszy w całości. Inwestycje dla wojsk USA nie zaczynają się od nowej bazy; trwają od 2020 roku w ramach formalnego programu „Infrastruktura zapewniana przez Polskę”, nadzorowanego przez Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych i objętego polsko-amerykańskimi przeglądami zarządzania. Liczby wyglądają tak: na mocy umowy z 2020 roku przewidziano łącznie 115 projektów infrastrukturalnych w 12 lokalizacjach, z czego rozpoczęto już 55, a wydano dotychczas 2,4 mld zł — podaje bankier.pl. Na 2026 rok w planie finansowym ujęto 735 mln zł.

Źródło: bankier.pl

To dwie różne przegródki budżetowe. Inwestycje infrastrukturalne to nie to samo co bieżące utrzymanie sojuszników — i mieszanie tych kategorii jest najczęstszym błędem w publicznym sporze o koszty. „Rzeczpospolita” wyliczyła, że na bieżące wsparcie obecności wojsk sojuszniczych Polska wydała w latach 2020–2024 łącznie 831 mln zł, czyli nieco ponad 200 mln zł rocznie, i wprost zaznaczyła, że inwestycje infrastrukturalne idą „w zupełnie inną przegródkę finansową”. Dla porównania: przy zawieraniu umowy w 2020 roku resort obrony szacował łączny koszt obecności amerykańskich żołnierzy na pół miliarda złotych rocznie.

Co naprawdę mówi umowa o podziale rachunku. Teza, że Polska finansuje pobyt wojsk USA „w całości”, jest nieścisła — i to w obie strony. Polska rzeczywiście bierze na siebie bardzo dużo. Finansuje ze środków własnych budowę i modernizację infrastruktury: koszary, magazyny paliwowe, hangary, stołówki, drogi i sieci — opisuje to Interia, a Forsal podsumował jedną z transz zdaniem „Cztery bazy wojskowe w Polsce, 504 miliony dolarów i ani centa z amerykańskiej kieszeni”. Do tego dochodzą dwa tytuły, których w rachunkach zwykle się nie widzi: Polska udostępnia siłom USA uzgodnione obiekty i tereny nieodpłatnie, bez czynszu i opłat o podobnym charakterze, oraz przyznaje zwolnienia z podatków pośrednich i opłat celnych — stawka 0% VAT dla dostaw na wyłączny użytek służbowy sił USA wynika z art. 19 ust. 2 umowy i jest opisana przez Inspektorat Wsparcia, a katalog zwolnień znajduje się w artykułach 19, 21, 23 i 34 tekstu umowy w Dzienniku Ustaw.

Nie jest jednak prawdą, że Amerykanie nie płacą za nic. Koszty prac budowlanych i eksploatacji obiektów użytkowanych wspólnie przez wojska polskie i amerykańskie są dzielone między strony. Strona amerykańska pokrywa natomiast żołd i wynagrodzenia własnego personelu, zakup i utrzymanie swojego sprzętu oraz koszty operacji i szkoleń — Polska odpowiada za infrastrukturę i wsparcie państwa goszczącego, jak podsumowuje Fakt. Przy ratyfikacji umowy w 2020 roku ówczesna ambasador USA Georgette Mosbacher napisała: „W ramach EDCA, USA poniosą koszty szkolenia, wyposażenia i rozmieszczenia sił amerykańskich w Polsce, co znacznie przewyższa koszty utrzymania, gdy siły amerykańskie znajdą się w kraju”.

W drugą stronę działa jednak inny mechanizm mylący opinię publiczną. Forsal zwrócił uwagę, że komunikaty o „zaakceptowaniu inwestycji” przez rząd Stanów Zjednoczonych mogą sugerować wspólne finansowanie, podczas gdy „w rzeczywistości całość środków pochodzi z budżetu Polski” — amerykańska akceptacja dotyczy zakresu i standardu inwestycji, nie jej opłacenia.

Ostatnie słowo nie należy do Warszawy. To nie zarzut opozycji, a stwierdzenie samego szefa MON. Pytany o lokalizację i ostateczny kształt przedsięwzięcia Kosiniak-Kamysz odpowiedział, że decyzja „oczywiście będzie należeć ostatecznie do prezydenta Stanów Zjednoczonych”. Polska rola sprowadza się do przygotowania propozycji — co zresztą dosłownie wynika z czerwcowej uchwały rządu. Decyzję po stronie amerykańskiej podejmuje prezydent jako zwierzchnik sił zbrojnych i Departament Obrony, a budżet zatwierdza Kongres.

Ten sam tydzień przyniósł dwa inne rachunki. 9 września 2026 Polska i USA podpisały szóstą umowę w ramach programu Foreign Military Financing o wartości ok. 4 mld USD na zakup amerykańskiego uzbrojenia, co potwierdziły Polsat News i radar.rp.pl. To ok. 14,8 mld zł — skala porównywalna z całym deklarowanym kosztem bazy. Istotna różnica: nie jest to grant ani darowizna, lecz instrument dłużny, który trzeba spłacić. Money.pl pisze o „pożyczce” i gwarancji kredytowej, a szef MON mówił o „gwarancjach kredytowych udzielanych nam przez rząd Stanów Zjednoczonych” — warto dodać, że media opisują charakter prawny tej umowy rozbieżnie: MILMAG jako pożyczkę bezpośrednią, Money.pl i Gazeta Prawna jako gwarancję kredytową. Łącznie sześć umów FMF daje Polsce finansowanie rzędu 19–20 mld USD. W tym samym miesiącu Agencja Uzbrojenia podpisała z zakładami Mesko z grupy PGZ umowę ramową wartą ponad 8 mld zł na dostawy przeciwlotniczych zestawów Piorun — z zastrzeżeniem, że umowa ramowa nie jest jeszcze zamówieniem: pierwsza umowa wykonawcza miała zostać podpisana podczas MSPO w Kielcach.

Co wciąż aktualne

• Ramy prawne pozostają te same. Umowa o wzmocnionej współpracy obronnej została podpisana 15 sierpnia 2020 i ogłoszona w Dzienniku Ustaw z 2020 r. poz. 2153 — to potwierdzenie wprost ze źródła pierwotnego, mocniejsze niż to, którym dysponowaliśmy w czerwcu.

• Dokument z 3 czerwca nadal jest listem intencyjnym. Przekazanie propozycji sekretarzowi obrony USA i niewiążący charakter pisma — „swego rodzaju list intencyjny, który ma być podstawą do dalszych rozmów” — potwierdziliśmy ponownie tak jak w naszym artykule z 4 czerwca 2026.

• Mapa obecności USA w Polsce się nie zmieniła. Trwałe elementy to nadal wysunięte dowództwo V Korpusu w Camp Kościuszko w Poznaniu, baza obrony przeciwrakietowej Aegis Ashore w Redzikowie i węzeł logistyczno-lotniczy w Powidzu z magazynami amerykańskiego sprzętu. Nowa baza miałaby tę sieć uzupełnić, nie zastąpić.

• Historyczny punkt odniesienia się utrzymuje. W ramach koncepcji Fort Trump z lat 2018–2019 polski rząd oferował wkład do 2 mld USD — potwierdzają to zgodnie Wirtualna Polska, „Polityka” i BBC. W ówczesnych złotych to ok. 7,4–8 mld zł, czyli mniej niż połowa dzisiejszych widełek.

Źródło: milmag.pl

Podsumowanie

Od czerwca zmieniło się jedno naprawdę istotnie: znamy kwotę. 15–17 mld zł to pierwsza liczba podana przez urzędującego ministra, a nie przez media — i zarazem liczba bez kosztorysu. Nie wiadomo, czy dotyczy jednej bazy, czy całego programu inwestycji dla wojsk USA, czy obejmuje już wydane 2,4 mld zł, w jakim horyzoncie czasowym ma zostać wydana i z jakiego źródła. To duża niewiadoma przy dużych pieniądzach.

Sam kierunek nie jest nowy. Polska płaci za infrastrukturę dla wojsk USA od 2020 roku: 115 projektów w 12 lokalizacjach, 55 rozpoczętych, 2,4 mld zł już wydane i 735 mln zł w planie na 2026. Teza, że finansujemy pobyt Amerykanów „w całości”, jest jednak nieścisła — Polska pokrywa infrastrukturę, udostępnia tereny bez czynszu i przyznaje zwolnienia podatkowo-celne, natomiast żołd, sprzęt i operacje są po stronie amerykańskiej, a koszty obiektów wspólnych są dzielone.

Krytycy mają natomiast rację w najtwardszym punkcie: Polska ponosi koszt, a decyzję podejmuje Waszyngton — mówi to sam szef MON. Po trzech miesiącach mamy uchwałę rządu, pozytywną odpowiedź Pentagonu i wizytę amerykańskiej delegacji oglądającej lokalizacje, ale żadnego ujawnionego dokumentu wiążącego. Nie znamy też oficjalnie miejsca. Decyzja ma zapaść jesienią.

Warto na koniec zapamiętać, co „stała baza” właściwie zmienia. Dziś w Polsce jest 8,5–9 tys. amerykańskich żołnierzy, w szczycie rotacji do 10 tys. — ale aż około dziewięciu na dziesięciu stacjonuje rotacyjnie, co oznacza, że ich obecność może zostać wstrzymana decyzją Pentagonu. Stała baza to więc przede wszystkim zmiana statusu i trwałe zakotwiczenie infrastrukturalne, a nie automatyczny przyrost liczby żołnierzy. I to jest właściwa miara tego, co Polska kupuje za 15–17 mld zł.