Zdanie, które nie zgadza się z rachunkiem
17 października 2026 r. na University of Tennessee w Knoxville Pete Hegseth, w 2026 r. tytułowany sekretarzem wojny, przemawiał do kadetów ROTC i rekrutów w ramach trasy „Send Me Tour”. Wspominał służbę w Afganistanie i kwaterę główną ISAF w Kabulu, przy której wisiały flagi ok. 50 państw. Z tych pięćdziesięciu — mówił — realny wkład wniosło „może pięć”, a pod koniec w operacjach bojowych uczestniczyło „jedno lub dwa”.
Rachunek strat mówi co innego. Według zestawień Instytutu Nowej Europy i „Bankiera” w Afganistanie zginęło 1144 żołnierzy koalicji spoza USA, z ponad 30 państw — ponad 1100 nazwisk. Amerykanie, których poległo prawie 2,5 tys., stanowili ok. dwóch trzecich wszystkich ofiar. Drugi po USA wynik to Wielka Brytania: 457 żołnierzy. Polska — 44 osoby, w tym 43 żołnierzy i jeden pracownik cywilny wojska. Ponad tysiąc poległych z ponad trzydziestu państw trudno zmieścić w słowach „może pięć”.
Częściowo trafna jest tylko teza o końcówce. Po 2014 r. misja NATO była z założenia niebojowa, a walczyły wtedy głównie wojska USA w ramach własnej operacji. O tym — niżej.
Kontekst i tło
Przytaczając wspomnienia z Kabulu, Hegseth powtórzył żołnierski żart, że skrót ISAF oznaczał „I Saw Americans Fighting” („Widziałem walczących Amerykanów”). Dodał, że to demoralizujące, gdy zamiast dzielenia ciężaru sojusznicy sami stają się ciężarem.
Źródło: dvidshub.net
Nie była to pierwsza taka wypowiedź. Jak przypominały m.in. „Bankier” i Radio ZET, Hegseth już wcześniej w podobnie drwiący sposób rozwijał skrót ISAF. W styczniu 2026 r. zbliżoną tezę formułował Donald Trump — mówił, że sojusznicy w Afganistanie „trzymali się trochę z tyłu, z dala od linii frontu”, co wywołało krytykę zwłaszcza w Wielkiej Brytanii.
Słowa z Knoxville padły w szczególnym momencie dla relacji polsko-amerykańskich. W 2025 r. ten sam Hegseth nazywał Polskę „modelowym sojusznikiem na kontynencie europejskim”.
Sama misja w Afganistanie była następstwem jedynego w historii NATO uruchomienia art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego — po atakach z 11 września 2001 r. Była więc odpowiedzią Sojuszu na atak na Stany Zjednoczone.
Ile kosztowała wojna sojuszników USA
Najprostszym miernikiem tego, kto walczył, są straty. Według podsumowania Instytutu Nowej Europy w Afganistanie zginęło 1144 żołnierzy koalicji spoza USA, przy 2448 Amerykanach. „Guardian” podaje, że Amerykanie, których zginęło prawie 2,5 tys., stanowili ok. dwóch trzecich wszystkich ofiar, a na służbie polegli żołnierze z ponad 30 państw. Łączne sumy różnią się nieznacznie w zależności od zestawienia i okresu, dlatego podajemy wartości przybliżone.
Źródło: en.wikipedia.org
Najwięcej po USA straciła Wielka Brytania — 457 żołnierzy. Sama liczba poległych nie mówi, ile państw prowadziło walkę, ale trudno pogodzić ponad tysiąc zabitych z ponad 30 krajów z tezą, że wkład wniosło „może pięć”. W operacjach bojowych, oprócz USA, uczestniczyło co najmniej kilkanaście państw — m.in. Wielka Brytania, Kanada, Holandia, Dania, Australia, Estonia, Polska, Francja, Rumunia i Gruzja.
Polskie liczby: 43 plus 1
W sporze o liczbę polskich ofiar obie wersje opisują te same osoby. Według Centrum Weterana Działań poza Granicami Państwa, na które powołuje się Demagog, w trakcie misji poległo lub zmarło 43 polskich żołnierzy i 1 pracownik cywilny wojska — ratownik medyczny. Łącznie 44 osoby. Radosław Sikorski, pisząc o „44 polskich żołnierzach”, sprawę więc uprościł: ofiar było 44, ale jedna z nich nie była żołnierzem. Bilansu nie zawyżył.
Według MON przez misję przewinęło się ponad 33 tys. żołnierzy i pracowników resortu. Opracowanie opublikowane przez Wojskową Akademię Techniczną liczy inaczej: Polski Kontyngent Wojskowy miał 15 zmian, w których służyło prawie 25,5 tys. żołnierzy (dla porównania w Iraku — 16 tys.). Dane MON obejmują także pracowników cywilnych resortu. Najliczniejsza była VII zmiana — ok. 2,6 tys. osób.
📄 Polska w Afganistanie — doświadczenia i wnioski (PDF, źródło: sbn.wat.edu.pl)
Rannych polskich żołnierzy było ponad 200, co zgadza się ze słowami Jana Grabca o „setkach rannych”. Dokładniejsze dane wojskowe przytaczał money.pl: obrażenia w działaniach bojowych odniosło 869 żołnierzy i cywilów, z czego 361 zostało rannych w stopniu wymagającym opieki medycznej powyżej siedmiu dni. Najtragiczniejszy był atak talibów na opancerzony pojazd patrolowy w Ghazni w grudniu 2011 r. — zginęło wtedy pięciu polskich żołnierzy.
Ghazni: walka bez zastrzeżeń
Od 30 października 2008 r. Polskie Siły Zadaniowe Task Force White Eagle, jako jedna z brygadowych grup bojowych Dowództwa Regionalnego Wschód, odpowiadały za prowincję Ghazni. Polski kontyngent prowadził tam patrole bojowe, operacje przeciwpartyzanckie i działania przeciw ładunkom wybuchowym, z udziałem sił specjalnych, w tym JW GROM. Według komunikatu podsumowującego VII zmianę polskie siły wsparły ponad 100 operacji sił specjalnych polskich i amerykańskich. W lutym 2011 r. polscy żołnierze zatrzymali w nocnej akcji w dystrykcie Qarabagh jednego z głównych dowódców talibów.
Ma to znaczenie dla tezy Hegsetha, bo wiele kontyngentów ISAF działało z ograniczeniami narodowymi (national caveats, czyli zastrzeżeniami co do użycia wojsk). Według opracowania WAT Polska jako jedyny kraj Sojuszu nie wprowadziła ograniczeń co do zakresu i sposobu użycia swoich sił.
Co jest prawdą w tezie o „jednym lub dwóch krajach”
Na szczycie NATO w Lizbonie w 2010 r. ustalono, że odpowiedzialność za bezpieczeństwo Afganistanu będzie stopniowo przekazywana Afgańczykom od 2011 r. do końca 2014 r. Latem 2013 r. afgańskie siły przejęły prowadzenie operacji bezpieczeństwa w całym kraju. ISAF zakończyła operacje bojowe i została rozwiązana w grudniu 2014 r.
Od 1 stycznia 2015 r. NATO prowadziło misję Resolute Support, opartą na rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2189 i nastawioną na szkolenie, doradztwo i wsparcie afgańskich sił bezpieczeństwa — bez mandatu bojowego. Równolegle USA prowadziły własną operację antyterrorystyczną Freedom's Sentinel, w której amerykańscy żołnierze nadal walczyli. W kwietniu 2021 r. sojusznicy zdecydowali o wycofywaniu wojsk od 1 maja, a misję zakończono na początku września 2021 r.
Jeśli więc Hegseth miał na myśli ostatnie lata obecności w Afganistanie, to rzeczywiście walczyły wtedy głównie siły amerykańskie. Wynikało to jednak z decyzji podjętych wspólnie przez państwa NATO w Lizbonie i z niebojowego mandatu nowej misji, a nie z tego, że sojusznicy odmawiali walki.
Reakcje w Polsce i za granicą
Sikorski napisał 18 października na X: „Tell that, Mr @SecWar, to the families of 44 Polish soldiers who died securing the tough Ghazni province” („Proszę to powiedzieć, panie sekretarzu wojny, rodzinom 44 polskich żołnierzy, którzy zginęli, zabezpieczając trudną prowincję Ghazni”). Szef Kancelarii Premiera Jan Grabiec ocenił, że polskim żołnierzom należą się przeprosiny.
Premier Donald Tusk mówił, że „bardzo źle się dzieje, kiedy ktoś lekceważy zaangażowanie polskich żołnierzy”, i odczytał SMS od polskiego ratownika wojskowego z apelem o stanięcie w obronie żołnierzy. Dodał: „Liczyłem na głos prezydenta Karola Nawrockiego w tej sprawie. Ale chyba się przeliczyłem”.
Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty nazwał słowa Hegsetha skandalicznymi i zarzucił prezydentowi brak protestu — zarówno teraz, jak i po wcześniejszych wypowiedziach Trumpa pomijających ofiarę polskich żołnierzy. Gen. Roman Polko, były dowódca GROM, nazwał wypowiedź „deptaniem grobów” i oczekiwał reakcji prezydenta oraz ministra obrony Władysława Kosiniaka-Kamysza. Do 20–21 października prezydent nie zabrał publicznie głosu w tej sprawie.
Krytyka nie ograniczyła się do Polski. Rzecznik brytyjskiego premiera 19 października powiedział, że Hegseth „się myli”, a umniejszanie roli sojuszników jest błędem. Wypowiedź skrytykowali też amerykańscy weterani.
Co pozostaje otwarte
Trzy rzeczy, których nie przesądzamy:
- Nie znaleźliśmy publicznej odpowiedzi Pentagonu ani samego Hegsetha na krytykę z Polski i Wielkiej Brytanii.
- Które miejsce zajmuje Polska pod względem strat wśród państw koalicji — dostępne zestawienia nie są ze sobą spójne.
- Ile państw prowadziło operacje bojowe w ostatnich dwóch latach ISAF (2013–2014) — tego nie udało nam się jednoznacznie ustalić.
Podsumowanie
Pete Hegseth twierdził, że z ok. 50 państw w misji ISAF w Afganistanie realny wkład wniosło „może pięć”. Dane temu przeczą: zginęło ponad 1100 żołnierzy koalicji spoza USA z ponad 30 państw, w tym 457 Brytyjczyków i 44 Polaków (43 żołnierzy i jeden ratownik medyczny). W walkach uczestniczyło co najmniej kilkanaście krajów, a polski kontyngent od 2008 r. odpowiadał za prowincję Ghazni bez ograniczeń w użyciu wojsk. Częściowo trafna jest tylko teza o końcówce: po 2014 r. misja NATO była szkoleniowa, a walczyły głównie wojska USA w ramach własnej operacji. Wynikało to z mandatu misji, a nie z postawy sojuszników.
