Kluczowe ustalenia
- Projekt PiS „Tanie Ogrzewanie" przedstawił 26 października 2026 r. wiceprezes partii Przemysław Czarnek. Projekt obniża VAT (podatek doliczany do ceny przy zakupie) na węgiel, brykiet i pellet — czyli sprasowany opał z drewna i trocin — z 23 do 8 proc., a na prąd i ciepło do 5 proc. Gazu ziemnego projekt nie obejmuje: jego VAT zostaje na 23 proc.
- Według money.pl ta zmiana zmniejszyłaby wpływy do budżetu państwa o ponad 9 mld zł. Stawka 5 proc. to najniższa, na jaką pozwalają unijne przepisy o VAT.
- Gaz z taryfy myORLEN (taryfa to urzędowo zatwierdzony cennik) kosztuje gospodarstwa domowe 197,29 zł/MWh netto — czyli za megawatogodzinę energii, bez VAT. URE przedłużył tę cenę do 31 grudnia 2026 r. To mniej niż zamrożone (czyli ustawowo utrzymane na stałym poziomie) 200,17 zł/MWh w 2023 r. i 239 zł/MWh od lipca 2024 r.
- Średnia taryfa na prąd dla gospodarstw domowych wynosi w 2026 r. 495,16 zł/MWh netto — o 14 proc. mniej niż na koniec 2025 r. Ale cały rachunek jest, według URE, wyższy o ok. 3 proc., bo podrożało dostarczanie prądu do domu (dystrybucja).
- Skarb Państwa (czyli państwo polskie jako właściciel) ma 49,90 proc. akcji Orlenu. Nie znaleźliśmy wiarygodnych danych, które potwierdzałyby, że połowa koncernu należy do zagranicznych funduszy.
- Prezydencki projekt „Tani prąd –33%" leży w Sejmie od 12 listopada 2025 r. Kwota 50 mld zł rocznie to szacunek marszałka Włodzimierza Czarzastego, a nie niezależna wycena.
- Lasy Państwowe ścinają coraz mniej drewna: z 42,3 mln m³ w 2022 r. do planowanych 37,2 mln m³ w 2026 r. Jednocześnie produkcja pelletu i brykietu wzrosła w 2025 r. o 24,2 proc.
Kontekst i tło
W poniedziałek 26 października 2026 r. Przemysław Czarnek przedstawił na konferencji prasowej poselski projekt PiS (czyli projekt ustawy zgłoszony przez posłów) nazwany „Tanie Ogrzewanie". Partia uzasadniała go zapowiedzią najdroższej zimy od lat i zażądała zwołania nadzwyczajnego posiedzenia Sejmu. Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty odmówił i oświadczył, że takiego posiedzenia nie będzie zwoływał.
Źródło: rmf24.pl
Tego samego dnia z własnymi propozycjami wystąpił Mateusz Morawiecki — przedstawił je w imieniu Rozwoju Plus. Chciał audytu w Orlenie oraz cięcia marż koncernu. Zarzucił Orlenowi nakładanie „gigantycznej marży" na gaz. Postulował też obniżkę VAT na paliwa grzewcze i energię z 23 do 5 proc. Powołał się przy tym na groźbę „rekordowo drogiej zimy".
Obniżony VAT na energię to nie jest nowy pomysł. W 2022 r., w ramach tarcz antyinflacyjnych, stawkę na prąd i ciepło systemowe obniżono do 5 proc., a na gaz ziemny do 0 proc. Potem te obniżki wygasły i VAT na gaz wrócił do podstawowej stawki 23 proc. Od 2022 r. unijna dyrektywa pozwala stosować dla energii stawkę obniżoną, ale nie niższą niż 5 proc.
Równolegle trwa spór o prezydencki projekt „Tani prąd –33%", który Karol Nawrocki skierował do Sejmu jesienią 2025 r. Z kolei w październiku 2026 r. rząd uruchomił mechanizm obniżki cen paliw na stacjach, finansowany podatkiem od nadzwyczajnych zysków koncernów. Szerzej o tym mechanizmie i sporze wokół niego pisaliśmy w artykule o powrocie programu Ceny Paliwa Niżej.
Szczegółowa analiza
Co zmienia projekt PiS. Według Portalu Samorządowego Czarnek zapowiedział: „Proponujemy stawkę VAT na wszystkie paliwa stałe, na węgiel, na brykiet, na pelet 8 proc.". Drugi element to 5-procentowy VAT na prąd i ciepło. Dziś węgiel, brykiet i pellet są opodatkowane stawką 23 proc. Czarnek przekonywał, że węgiel i brykiet stanieją o 250–300 zł na tonie, a średnia rodzina zaoszczędzi na prądzie i cieple do 70 zł miesięcznie. To jednak deklaracje autora projektu — nie znaleźliśmy niezależnego wyliczenia, które by je potwierdzało. Gazu ziemnego projekt nie obejmuje. Money.pl szacuje, że zmiana kosztowałaby budżet ponad 9 mld zł.
Czy gaz jest rekordowo drogi. Dane regulatora rynku tego nie potwierdzają. 10 lutego 2026 r. Prezes URE (Urzędu Regulacji Energetyki — państwowego urzędu, który zatwierdza ceny prądu i gazu) zatwierdziła zmianę taryfy myORLEN, czyli cennika dawnego PGNiG Obrót Detaliczny. Od 25 lutego cena gazu dla gospodarstw domowych spadła o ok. 7 zł/MWh, czyli o 3,4 proc., do 197,29 zł/MWh netto. Stawka dotyczy grup taryfowych od W-1 do W-4, a odbiorcy biznesowi w taryfie płacą 196,91 zł/MWh. Potem URE przedłużył tę cenę do końca 2026 r.
Dla porównania: w 2023 r. i w pierwszej połowie 2024 r. cena dla gospodarstw domowych była ustawowo zamrożona na poziomie 200,17 zł/MWh. Gdyby jej nie zamrożono, taryfa na 2023 r. wynosiłaby 484,47 zł/MWh, a na 2024 r. — 318,14 zł/MWh. Po odmrożeniu, od 1 lipca 2024 r., gospodarstwa domowe płaciły 239 zł/MWh. Obecna taryfa jest więc niższa niż w każdym z tych okresów. Jedno zastrzeżenie: ta cena obowiązuje do 31 grudnia, a o kosztach drugiej połowy sezonu zdecyduje taryfa na 2027 r.
Źródło: ure.gov.pl
Prąd po zakończeniu mrożenia. Od 1 stycznia 2026 r. średnia cena w zatwierdzonych taryfach wynosi 495,16 zł/MWh netto — o ok. 14 proc. mniej niż w taryfach na IV kwartał 2025 r. URE zaznacza jednak, że cały rachunek wzrośnie o ok. 3 proc., bo drożeją usługi dystrybucyjne, czyli dostarczanie prądu do domu. W 2023 r. gospodarstwa domowe płaciły 412 zł/MWh do pewnego limitu zużycia (2000, 2600 lub 3000 kWh rocznie), a powyżej tego limitu obowiązywała cena maksymalna 693 zł/MWh. Dzisiejsza średnia cena energii jest więc wyższa niż zamrożona stawka z 2023 r., ale niższa niż ówczesna cena maksymalna powyżej limitu, a całe rachunki nie odbiegają skokowo od poprzedniego roku.
Marża i właściciele Orlenu. Cen gazu w taryfie myORLEN koncern nie ustala swobodnie — zatwierdza je Prezes URE, sprawdzając przy tym, czy sprzedawca uzasadnił swoje koszty i marżę. W sprawozdaniach Orlenu nie znaleźliśmy danych o marży na gazie dla gospodarstw domowych, które pozwoliłyby potwierdzić albo obalić zarzut „gigantycznej marży". Wyniki całej grupy są wysokie: w II kwartale 2026 r. Orlen miał 13,9 mld zł EBITDA LIFO (to jedna z miar zysku firmy), 7,7 mld zł zysku netto i 76,5 mld zł przychodów, a w całym pierwszym półroczu — 152 mld zł przychodów i 28 mld zł EBITDA LIFO. Wstępne dane za III kwartał pokazują jednak spadki w biznesie gazowym. Produkcja gazu wyniosła 21,6 TWh (o 7 proc. mniej rok do roku), import do Polski — 39,4 TWh (o 27 proc. mniej), a sprzedaż detaliczna — 12,6 TWh (o 3 proc. mniej). Spółka zapowiedziała też odpisy aktualizujące, czyli księgowe obniżenie wartości swojego majątku, na 1,6 mld zł.
📄 Raport bieżący Orlenu nr 38/2026 — szacunkowe dane za III kw. 2026 r. (PDF, źródło: orlen.pl)
Według oficjalnej struktury akcjonariatu — czyli informacji o tym, kto ma udziały w spółce — Skarb Państwa ma 579 310 079 akcji Orlenu, czyli 49,90 proc. kapitału i głosów na walnym zgromadzeniu. W wolnym obrocie, czyli w akcjach, którymi handluje się na giełdzie, jest 44,21 proc. spośród ponad 1,16 mld akcji. Nie znaleźliśmy wiarygodnego źródła, które pokazywałoby, ile z tych akcji mają inwestorzy zagraniczni — ani że zagraniczne fundusze mają połowę koncernu.
Prezydencki projekt i 50 mld zł. Projekt Karola Nawrockiego trafił do Sejmu 12 listopada 2025 r. Zakłada likwidację części opłat w rachunkach za prąd (opłaty OZE, mocowej, kogeneracyjnej i przejściowej — to różne dodatki doliczane do rachunku) oraz powrót do 5-procentowego VAT. Miał być finansowany m.in. z pieniędzy ze sprzedaży uprawnień do emisji CO2 (pozwoleń na emisję, którymi handluje się na unijnym rynku). Ogłoszenie projektu odbiło się na giełdzie: kurs PGE spadał o 3,9 proc., Tauronu o 2,5 proc., a Enei o 2,6 proc. Czarzasty informował, że projekt był dwukrotnie zwracany prezydentowi, bo ten „nie wskazał źródeł finansowania tej ustawy i nie określa, ile ta ustawa będzie kosztowała". Sam marszałek ocenił koszt na 50 mld zł rocznie, a 21 września 2026 r. podtrzymywał, że umieścił projekt w „marszałkowskiej zamrażarce". Nie znaleźliśmy niezależnej analizy, która potwierdzałaby, że projekt obniżyłby rachunki o 33 proc. — ani wyliczenia jego kosztu innego niż szacunek marszałka.
Drewno i pellet. Lasy Państwowe ścięły 42,3 mln m³ drewna w 2022 r. i 40,1 mln m³ w 2023 r., a plan na 2026 r. przewiduje 37,2 mln m³. Ministerstwo Klimatu i Środowiska zleciło Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych przygotowanie strategii pozyskania drewna do 2030, 2035 i 2050 r., z terminem do czerwca 2026 r. Według danych GUS przytaczanych przez ministerstwo produkcja pelletu i brykietu z drewna wyniosła w 2025 r. 1,17 mln ton — o 24,2 proc. więcej niż rok wcześniej — a mimo to ceny pelletu nie spadają. Polska Izba Gospodarcza Przemysłu Drzewnego twierdzi, że mniejsze ścinanie drzew i nowe obszary wyłączone z gospodarki leśnej zmniejszają podaż surowca i podnoszą jego ceny. Augustyn Mikos z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot odpowiada, że ta argumentacja „się nie spina", a przyczyn drożejącego pelletu szukałby gdzie indziej niż w ochronie przyrody.
Podsumowanie
Projekt PiS obniża VAT na węgiel, brykiet i pellet do 8 proc., a na prąd i ciepło do 5 proc., ale nie obejmuje gazu. Według money.pl kosztowałby budżet ponad 9 mld zł. Teza o rekordowo drogiej zimie nie znajduje potwierdzenia w zatwierdzonych cenach: gaz w taryfie myORLEN kosztuje 197,29 zł/MWh netto do końca 2026 r. — mniej niż w 2023 i 2024 r. — a średnia taryfa na prąd jest o 14 proc. niższa niż pod koniec 2025 r. Całe rachunki za prąd wzrosły jednak o ok. 3 proc. przez droższą dystrybucję. Skarb Państwa ma 49,90 proc. akcji Orlenu, a danych potwierdzających, że połowa koncernu należy do zagranicznych funduszy, nie ma. Ceny gazu zatwierdza URE. Koszt prezydenckiego projektu „Tani prąd –33%" na poziomie 50 mld zł rocznie to szacunek marszałka Sejmu. Lasy Państwowe ścinają coraz mniej drewna, a o to, czy właśnie dlatego drożeje pellet, spierają się branża drzewna i przyrodnicy.
